Waarom voedselbossen meer aandacht verdienen

Toen ik een tijdje geleden het boek “Creating a forest garden” van Martin Crawford las, botste ik op pagina 54 op een tabel waarvan ik toch even grote ogen opzette. De tabel geeft in grote lijnen weer op welke manier je de stikstofbehoefte kan voorzien met verschillende stikstofbronnen (stikstoffixeerders, compost, enz…). Wat mij vooral frappeerde, was het grote verschil in stikstofbehoefte tussen éénjarige gewassen en meerjarigen.

Zo schat Crawford de stikstofbehoefte van éénjarige groenten op 28 g/m2, die van stevig groeiende meerjarigen op 8 g/m2 en die van gemiddeld groeiende meerjarigen op slechts 2 g/m2.

Ik weet het, ’t is nogal kort door de bocht om zomaar een cijfertje te plakken op de stikstofbehoefte van “dé” éénjarige, terwijl daar natuurlijk ook wel grote verschillen in kunnen zitten: een worteltje is iets anders dan een prei en heeft andere noden. Hetzelfde geldt voor de meerjarigen. Maar toch, laten we dan even uitgaan van die gemiddelde cijfers, het verschil lijkt me toch wel de moeite waard om even bij stil te staan. Temeer omdat voor de kaliumbehoefte een gelijkaardige redenering opgaat (resp. 37 g/m2, 10 g/m2 en 3 g/m2).

Na anderhalf jaar via mijn werk achtervolgd te zijn door het gedrocht dat Vlaams mestactieplan heet, ben ik wel gevoelig geworden voor dergelijke cijfers. In Vlaanderen is jarenlang kwistig met bemesting (zowel dierlijke mest als kunstmest) omgesprongen, met alle problemen vandien voor oppervlakte- en grondwater. Het probleem is nu zelfs dermate groot dat zelfs biologische boeren in de problemen dreigen te komen met het nieuwe mestactieplan (waar overigens nauwelijks aandacht is voor brongerichte maatregelen)!

Maar, als de teelt van meerjarigen kan volstaan met veel minder bemesting, zou het dan niet interessant zijn om daar ’s wat meer aandacht aan te besteden? Zeker en vast wanneer je dan ook nog ’s uitgaat van een voedselbossysteem, waar verschillende groeilagen kunnen benut worden?

Als je niet vertrouwd bent met voedselbossen, laat je dan even inspireren door Martin Crawford in dit filmpje:

“Oeioei”, hoor ik je nu zeggen, “kan dat wel, hier bij ons, zo’n voedselbos in ons gematigd klimaat? En trouwens, de mensen willen groenten en dat zijn éénjarigen, Jan Modaal is nog nieteens van zijn vlees af, laat staan dat hij nu al die rare dingen uit een voedselbos zou willen eten!”

Nou ja, dan zeg ik dat Rome ook niet op één dag gebouwd is. En dat alles begint met wilde ideeën. Ideeën die moeten uitgezocht en uitgeklaard worden, en zo kunnen leiden tot praktische implementaties. Er zijn pioniers nodig die iets durven uitproberen, en bereid zijn om met vallen en opstaan stappen vooruit te zetten.

Daarom ben ik zo blij met twee professionele Nederlandse projecten die kiezen voor een wetenschappelijke aanpak of zich zelfs wetenschappelijk laten begeleiden:

  • Foodforest Ketelbroek (Groesbeek, bij Nijmegen) van Wouter van Eck, Pieter Jansen en Xavier San Giorgi: je vindt er hier een knap artikel over. Zelf heb ik dit project bezocht in 2013: korte verslagjes en allerlei beschouwingen hierover vind je hier en hier. In april 2015 ben ik er opnieuw geweest en stond ik er versteld van hoe snel zo’n voedselbos verandert. Meer info via hun website.
  • Tuinderij De Voedselketen (Sint Oedenrode, bij Eindhoven) van Linder van den Heerik en Alex Schreiner. Ook over dit project heb ik een leuk artikel gevonden. Ik ben er ook al op bezoek geweest, begin 2015, maar toen was het daar nog allemaal in opstart. Meer info via hun website.

Onze noorderburen zijn goed bezig, nu de Vlamingen nog!

Schiet in actie!

Gisteren kreeg ik drie bezorgde berichtjes van vrienden die mij vroegen of alles wel ok was met mij. De lieve schatten! Reden was dat ik nogal tekeer ben gegaan op mijn facebookwall… iets wat men blijkbaar van mij niet echt gewoon is 😉 .

Gisteren had ik het inderdaad wat moeilijk met de actualiteit die mijn woonkamer binnen stroomde. Eén van de berichten die mij zeer slecht gezind stemden, had betrekking op het gedrag van onze verkozenen in het Europese Parlement, meer bepaald in de Commissie Handel.

Nu moet je van conservatieven en liberalen uiteraard niets verwachten, mijn teleurstelling en onbegrip hadden vooral te maken met de houding van de socialistische fractie in die Commissie. Van socialisten zou je verwachten dat zij handelen in het belang van ons, mensen, maar dergelijke evidenties zijn blijkbaar achterhaald. Compleet achterhaald!

Waar gaat het over?

ttip-Trojanisches-Pferd-europaWaar ik het nu precies over heb? Momenteel lopen onderhandelingen tussen de VS en de EU die – en ik overdrijf echt niet – een uiterst negatieve impact kunnen hebben op heel onze maatschappij en alle positieve verwezenlijkingen die ooit behaald zijn op een wettelijke manier: onze milieuwetgeving, wetgeving over dierenwelzijn, sociale wetgeving, noem maar op.

Dit monster heet TTIP, wat staat voor Transatlantic Trade Investment Partnership. Idee is om vrije handel te stimuleren tussen de VS en de EU. Maar dat betekent ook dat de normen die beide landen hanteren, moeten geharmoniseerd worden. En dat komt die normen meestal niet ten goede.

Door meer vrijhandel zouden er meer banen komen, althans, dat beweren de voorstanders. De Correspondent onderzocht het rapport dat deze bewering moet staven en komt tot voorspelbare conclusies: de aannames zijn extreem; de resultaten niet realistisch.

Een onderdeel van TTIP heet Investor-State Dispute Settlement (ISDS). Als nationale wetgeving de winstkansen van een bedrijf negatief beïnvloedt, dan kan dat bedrijf dat land voor de “rechter” sleuren om de schade te verhalen, ten koste van ons allemaal, de belastingbetalers. En niet zomaar een rechter zoals we die kennen, maar een internationaal arbitragehof, voorgezeten door investeringsarbiters. Dat zijn vaak privé-advocaten gespecialiseerd in investeringsrecht, die nauwe banden onderhouden met multinationale bedrijven. (Corporate Europe Observatory analyseerde ISDS in detail, hun bevindingen vind je hier.)

TTIP bestaat uit verschillende onderdelen en is een erg complex verhaal, maar onderstaand filmpje legt op slechts vier (!!) minuutjes uit waar het over gaat en wat er allemaal op het spel staat. Neem even de tijd en bekijk dit. Voor Nederlandstalige ondertiteling, klik op “instellingen” (dat wieltje), en vervolgens bij “ondertiteling” kan je “Nederlands” aanklikken).

Hoever staat het en wat moet er nog gebeuren?

Het is de Europese Commissie die de onderhandelingen (achter gesloten deuren) met de VS uitvoert. Zij kreeg hiertoe het mandaat van de Europese Lidstaten. Zodra zij er in slaagt om met de VS tot een akkoord te komen, wordt de eindtekst voorgelegd aan de lidstaten en het Europese Parlement die dit enkel kan goed- of afkeuren (niet bijsturen).

Momenteel werkt het Europese Parlement aan een Resolutie. Die heeft op zich geen enkele bindende waarde maar geeft wel aan op welke gronden het Parlement het ontwerpverdrag zal goed- of afkeuren. In die zin is het wel een zeer belangrijk document.

Deze Resolutie werd eerst besproken in verschillende Parlementaire Commissies, om vervolgens te worden gestemd in de Commissie Handel, waarna het naar de plenaire vergadering gaat. Gisteren heeft een meerderheid van de Commissie Handel een veel te zwakke tekst goedgekeurd. Er is nieteens kritiek opgenomen tegen het ISDS. Een verloren veldslag.

Maar het proces loopt verder. De standpunten van andere parlementaire commissies die niet door de commissie Handel zijn overgenomen, kunnen plenair opnieuw in stemming worden gebracht. De definitieve stemming zal dan gebeuren op 10 juni. Cruciaal lijkt mij de houding van de socialisten, die zich in andere Commissies dan de Commissie Handel, wel degelijk vaak kritisch hebben opgesteld t.a.v TTIP.

En wat kan jij daar aan doen?

SSV“Als eenvoudige burger kan ik daar niet veel aan doen”, zal je nu misschien zeggen. En dat is waar, veel kan je niet doen. Maar je kan op z’n minst je stem laten klinken. Velen hebben het al gedaan via deze link. Je kan nog meer doen en parlementairen aanschrijven. De volledige lijst met alle gegevens vind je hier. E-mailadres is meestal: voornaam.familienaam@europarl.europa.eu. Als je het een beetje eng vindt om zo’n persoonlijk berichtje te sturen, doe het dan met deze website waar ze het voor jou zo gemakkelijk gemaakt hebben dat je enkel nog je naam en mailadres moet invullen.

En nog iets: verspreid dit bericht, stuur het naar al je vrienden, familie, kennissen,…, verspreid het via facebook, twitter, per mail, wat dan ook. Voor 10 juni!

Et pour la petite histoire…

Boerenbond, die verondersteld wordt op te komen voor de Vlaamse boeren, vindt het goed dat de normen via TTIP geharmoniseerd worden en lijkt er verder gerust in te zijn.  Nochtans zijn de onderhandelingen op zich al een reden voor de Commissie om niet al te moeilijk te doen over bepaalde dossiers: over pesticiden en hormoonverstorende stoffen bijvoorbeeld.

Het brede Belgische middenveld, van vakbond tot milieu-organisaties, verzet zich tegen TTIP: hier vind je hun verklaring (zie download). Zeer interessant om lezen want je vindt er nog meer details over de verpletterende impact van dit onding.

Illustraties:

Filmpje: Attac

Jazz is geen permacultuur

“Ik heb het niet voor permacultuur”, zei onlangs iemand tegen mij.

“Ah, hoezo?”

“Nou, er zitten veel goeie dingen in maar, nee, niets voor mij.”

“En concreet zo? Wat precies vind je dan niet zo ok?”

“Wel, die combinatieteelt en die kruiden en meerjarigen, dat lijkt me wel wat en daar sta ik achter, maar ik heb het niet voor ayurveda. En ik geloof ook niet dat je met de stand van de sterren moet gaan bepalen wanneer je moet zaaien.”

“Ha, zo. Maar dat is geen permacultuur, dat van die sterren. Dat is gewoon de zaaikalender van Maria Thun. Die wordt gebruikt bij de bio-dynamische landbouw. En ayurveda is, nou ja, gewoon ayurveda. Ik ken dat eigenlijk niet zo goed, die ayurveda” repliceer ik. “Ayurveda is in elk geval geen permacultuur; het heeft er niets mee te maken”.

Ik verwijt het die persoon niet, uiteraard niet. Die heeft dat ook maar ergens opgevangen.

Wie met permacultuur bezig is, is vaak ook nog met andere dingen bezig. En ik weet dat sommige permies (een minderheid) dat dan als één groot geheel gaan beschouwen, en dat ook zo verspreiden. Ik heb er mij lange tijd niet openlijk over uitgesproken. Nu wel dus: ik vind dit niet ok. Echt niet!

Niet ok want het plaatst permacultuur in kaders waar het niet in thuis hoort. Ik heb niets tegen ayurveda, er zit veel oude kennis en wijsheid in, maar laat de dingen zijn wat ze zijn. Er zijn veel mensen die zaaien volgens de kalender van Maria Thun, die advies geeft op basis van de stand van de maan en sterren. Sommige doen dat omdat ze er in geloven, sommige doen dat omdat ze dan simpelweg een handig zaaischema hebben (zo komt dat zaaien er van, en baat het niet, dan schaadt het niet). Allemaal niets mis mee. Je kan het probleemloos in een permacultuurtuin toepassen, maar ook in gelijk welke andere tuin. Het is op zich geen permacultuur.

Ik hou van jazz-muziek, en de enorme diversiteit die er in zit zou mij kunnen verleiden om er ook maar een permacultuursausje over te gieten. Of misschien een filosofie’tje opzetten waarom bebop, of, waarom niet, free jazz nauwer aanleunt bij permacultuur dan pakweg Dixieland. Eenvoudiger misschien: ik zou ook gewoon jazz muziek kunnen opzetten terwijl ik aan het tuinieren ben. Ik zou er nog vrolijker van worden. Maar jazz is jazz, gewoon goeie muziek. Geen permacultuur. En dat mag zo blijven. Net zoals ayurveda, de zaaikalender van Thun, zangcirkels en wie-weet-wat-nog-allemaal geen permacultuur zijn. Maar elk hun individuele bestaansrecht hebben.

Laten we het gewoon over de essentie hebben. Daar valt al genoeg over te zeggen!

jazz

Oproep aan alle tuiniers!

Vind je dat ook zo heerlijk, dat fietsen door het kleurrijke park met al die afgevallen blaadjes die kraken onder je wielen?

Toen ik nog een klein meisje was, had ik altijd medelijden met die bomen, die, ocharme, elk jaar hun blaadjes moeten verliezen. Ik had toen nog niet door hoe slim zo’n boom in elkaar zit. En dat al dat sterven eigenlijk een deel van de kringloop van het leven is.

Maar vandaag jagen mannetjes van de groendiensten met een lawaaierige bladblazer het hele zaakje op een hoop. Veel tuinen ondergaan hetzelfde lot. Blaadjes worden afgevoerd naar het containerpark. Sorry bodembeesten. Sorry bodem. Sorry boom.

https://i1.wp.com/b50ym1n8ryw31pmkr4671ui1c64.wpengine.netdna-cdn.com/wp-content/blogs.dir/11/files/2014/10/leaves.jpg

In de VS voert het NWF (National Wildlife Federation) onder de slogan “Leave the leaves” actie om in de herfst een beetje minder hard te werken in de tuin. Samengevat bevelen ze aan om de bladeren te laten liggen waar ze gevallen zijn omdat er veel soorten zijn die leven in of van de strooisellaag van gevallen blaadjes. Ze vinden er voedsel of een habitat om in te leven. De blaadjes vormen verder een natuurlijke bodembedekking die het onkruid onderdrukt en de bodem bemest, zo stelt het NWF.

En zo horen we het ook eens van een ander!

Ook onze Radio 1 ontdekte deze week deze actie, en liet BV Bartel Van Riet z’n licht schijnen op het lot van de gevallen bladeren. Ook hij heeft het niet voor die luidruchtige bladblazers, als je hier even klikt hoor je waarom. Ik vind dat hij groot gelijk heeft!

Misschien moet ons Natuurpunt ook eens zo’n campagne organiseren?

Dringende oproep: kom NU uit je kot

De nieuwe centrumrechtse meerderheid ziet het middenveld niet graag. Wie daar nog aan twijfelt, heeft een stuk actualiteit gemist.

Met de campagne Hart boven hard geeft het middenveld lik op stuk. Vakbonden, milieuorganisaties, cultuur, jeugdwerk, welzijn, noem maar op, allen hebben ze de handen in elkaar geslagen en zijn ze deze week met een gezamenlijke boodschap, gericht aan de nieuwe beleidsvoerders, uit hun kot gekomen. Goed idee, dat samenwerken. Zou veel meer moeten gebeuren.

Dat zal ook Bleri Lleshi gedacht hebben toen hij in z’n pen kroop en dit opiniestuk schreef. Een kritische reactie, zelfkritisch zelfs. En een oproep tot herpolitisering.

We hebben staan toekijken, we zijn gepacificeerd. We zijn niet in verzet gekomen.

Ik voel mij verdomd aangesproken door Lleshi. Ik werk al vijftien jaar voor het middenveld, en de organisaties voor wie ik werk(te) kunnen mij een behoorlijk loon geven dank zij… subsidies. Lleshi heeft het in de eerste plaats over sociale organisaties, maar natuurlijk kan je alles wat hij zegt extrapoleren naar het gehele middenveld.

We zijn opgenomen in het consensusmodel. We zitten met iedereen rond de tafel, en hebben de taal geleerd van zij die het voor het zeggen hebben, in de hoop dat ze dan naar onze argumenten gaan luisteren. En we doen ons best, echt waar. Om niemand voor het hoofd te stoten, vermijden we bepaalde woorden, lastige zinsneden, de pijnlijkste waarheden. Ik herken dit. Hoe vaak niet zit ik in zo’n overleg waarbij ik vanbinnen kook, maar waar ik met uitgestreken gezicht die taal blijf spreken, die niet mijn “moedertaal”  is. Om toch iets uit de brand te slepen. Niet voldoende maar toch iets. In consensus, ja.

Het stuk van Lleshi is een oproep tot verzet en verandering:

Verandering die nodig is, want het huidige middenveld heeft geen fundamenten en ook geen ziel meer. Het heeft haar ziel ingeruild voor het potje subsidies. Het middenveld dient mensen centraal te stellen. We moeten emancipatorisch en politiserend werken.

“Waarom ik dit nu schrijf op een blog die over permacultuur gaat”, zal je je nu wellicht afvragen. Wel, ik vind dat Lleshi niet ver genoeg gaat. Bij (sociale) permacultuur gaat het erom dat je zelf het heft in handen neemt. Elk individu draagt verantwoordelijkheid. Stop met kijken en wachten op de overheid. Verwacht niet alles van het middenveld: het volstaat écht niet met jaarlijks je lidgeld te betalen, ook niet met een steunbedrag over te schrijven. Nee, ook jij moet in actie schieten en uit je kot komen. Zonder actie van onderuit kan dat middenveld het ook niet redden.

Actie van jou, maar niet louter als individu. Het is heus niet voldoende indien je netjes het licht uitdoet en het afval sorteert. Lief van je, indien je die bedelaar aan ’t station een muntje toegooit. Maar daarmee zijn we er nog niet.

Je moet je stem laten horen. Laat weten in welke wereld je wilt leven. Laat het horen aan iedereen, en moedig je buren, vrienden en familie aan om ook hun mening van de daken te schreeuwen: in welke wereld wil je dat onze kinderen leven?

Kom uit je kot en ga er vooral ook samen voor. Kan het met de gevestigde organisaties uit het middenveld? OK. Indien niet, laat het dan maar van onderuit komen. Elk apart zijn we klein, maar samen, in al onze diversiteit, kunnen we wel iets betekenen.

big-fish-little-fish“OK”, hoor ik je nu zeggen. “Da’s allemaal goed en wel, maar hoe moet het nu?”

Ach, je zoekt inspiratie? Iets concreets!

Wel:

Volgende maand (28 oktober) is misschien wel de laatste stap in de rechtzaak van de elf van Wetteren. Als er mensen zijn die écht uit hun kot gekomen zijn, dan zijn het die actievoerders wel. Zij hebben in hoogsteigen persoon verantwoordelijkheid genomen en opgeroepen voor een landbouw met toekomst. Zij hebben zich openlijk verzet.

En ze zijn beschuldigd van bendevorming.

Indien zij veroordeeld worden, schept dat een zeer gevaarlijk precedent voor alle acties die in de toekomst gevoerd worden: of het nu over landbouw gaat, kernenergie, of over mensenrechten of wat dan ook. En laten we niet leuteren, maar het nu voor één keer over de essentie hebben. Dit debat overstijgt écht wel de vraag of je nu voor of tegen ggo’s bent. Of de vraag of je al dan niet proefvelden mag vernietigen als actievorm. Laat dit duidelijk zijn. Ik zal het even in hoofdletters schrijven:

DEZE RECHTZAAK GAAT OVER DE VRAAG OF DIRECTE ACTIE VOEREN AL DAN NIET SYNONIEM IS VOOR BENDEVORMING!!!

Wil je uit je kot komen? Al is het maar één keer: om ervoor te zorgen dat anderen dat tenminste nog kunnen doen! Wel, neem dan nu je agenda en blokkeer 28 oktober om naar Gent af te zakken en de actievoerders de steunen.

En verspreid deze boodschap!

Meer details zullen volgen: via facebook of via de website.