Vrouwen en geschiedenis

Wat hebben vrouwen en geschiedenis nu met permacultuur te maken, zal je je nu wel afvragen. En zo zou ik enige tijd terug ook gereageerd hebben.

Niet meer na het lezen van “De Kelk en het Zwaard” (origineel: The Chalice and the Blade) van Riane Eisler. Dit boek werd mij warm aanbevolen door een goede vriend, Louis, en ik ben er hem zeer dankbaar voor!

342chaliceandbladeIk heb bladzijde na bladzijde verslonden en kan maar tot één conclusie komen: ik ben ferm belazerd door mijn geschiedenisleraren van destijds. We kregen te horen van de ene veldslag na de andere, oorlogen hier en oorlogen daar. En vijftig procent van de bevolking kwam nauwelijks aan bod: het leven van vrouwen of het vrouwelijke in brede zin leek de moeite van het vermelden niet waard.

Dat is natuurlijk je reinste onzin.

Daarom was Riane Eisler voor mij heerlijk om lezen. Ze schreef het in ’87, maar – behalve her en der een achterhaald voorbeeld – is het een tijdloos boek.

Eisler grijpt terug naar vondsten die meer dan twintigduizend jaar bewaard gebleven zijn: de kleine, gestileerde “Venusbeeldjes”, figuurtjes die te maken hadden met het geloof dat dezelfde bron van waaruit het menselijke leven ontspringt, ook de bron is van al het plantaardige en dierlijke leven. Het geloof die er toen was in de Grote Moedergodin of de Geefster van Alles. Ze concludeert dat onze vroege voorouders inzagen dat wij en onze natuurlijke omgeving onlosmakelijk verbonden onderdelen zijn van een groter geheel, en dat daarom de hele natuur met respect moet worden behandeld.

Ha, interessant.

Van het paleolithicum wandelt ze naar het neolithicum en buigt zich over de resultaten van diverse opgravingen in o.a çatal Hüyük. “Een thema dat opvallend afwezig is in de neolithische kunst is een voorstellingswereld die gewapende macht, wreedheid en macht gebaseerd op geweld idealiseert”, stelt ze vast. “Wat we wél overal vinden, is een ruime collectie natuursymbolen. Aangezien deze werden geassocieerd met de verering van de Godin, getuigen ze van ontzag en verwondering voor de schoonheid en het mysterie van het leven.” In het Neolithicum heersten opvattingen waarin verbinden in plaats van rangschikken het belangrijkste lijkt te zijn geweest. Geen hiërarchie, geen dominantie, maar samenwerking en partnerschap.

Haar zoektocht in het verre verleden vindt z’n hoogtepunt in Kreta, waar zo’n 6000 jaar voor Chr een bloeiende beschaving begon waar allerlei kunsten hoogtij vierden. Ook hier was de Godin aanwezig, en de liefde voor de natuur blijkt uit de vele kunstvoorwerpen die archeologen hebben teruggevonden. Vrouwen en mannen waren gelijkwaardig. “Macht” op Kreta werd gelijkgesteld met “verantwoordelijkheid”, zoals een ouder zich verhoudt tot een kind.

Daarna gaat het bergafwaarts. Meerdere invasies verdreven de vreedzame culturen die plaats moesten ruimen voor een patriarchale, hiërarchische maatschappij. De verering van het Leven (de Moedergodin) moest plaats ruimen voor de angst (verering) voor de dood.

Mythen en heilige verhalen zijn eeuwenlang een manier geweest om waarden over te brengen. Via de mythologie toont Eisler aan dat het vrouwelijke met haar en wortel moest uitgeroeid worden. Ze illustreert dat heel mooi met ondermeer stukken uit het Oude Testament. Zo krijgt bijvoorbeeld het verhaal over de Hof van Eden wel een heel andere betekenis als je weet dat de slang één van de belangrijkste symbolen van de Godin was…

Doorheen de verdere geschiedenis ziet Eisler steeds die wisselwerking tussen vrouwelijke en mannelijke waarden, tussen het partnerschapmodel en het dominatormodel, tussen – zoals zij definieert – gylanie en androcratie, tussen, jawel, de Kelk en het Zwaard.

Vandaag staan we op een kruispunt, concludeert ze. Vraag is of we zullen komen tot de stilstand van de evolutie (een dominatortoekomst) of een doorbraak ervan (een partnerschapstoekomst). Dat het partnerschapmodel heel wat in zich heeft om tot een positief keerpunt te komen, daar ben ik van overtuigd. Maar in dat laatste hoofdstuk stelt ze het misschien wat te eenvoudig voor, lijkt mij. Eisler wilt duidelijk met een positieve noot eindigen, en da’s sympathiek, maar erg overtuigend is ze niet, daar op het einde. Dat hoofdstuk had ze iets dieper moeten uitwerken. Maar da’s voor mij het enige minpuntje. Voor de rest is dit een fantastisch boek!

Vraag je je nu nog altijd af wat dit met permacultuur te maken heeft? Nou, dan moet je toch maar ’s naar de bib gaan en het boek helemaal uitlezen!

Advertenties

12 thoughts on “Vrouwen en geschiedenis

  1. dit boek heb ik nooit gelezen, maar toen ik archeologie studeerde was deze informatie ook echt een grote eye-opener. in het algemeen is het beeld van het verleden dat ons in de lagere en middelbare school wordt voorgesteld enorm vertekend. we leren inderdaad alleen maar over oorlog en geweld, over economische groei en over ‘grote mannen’. we leren helemaal niets over de geschiedenis van de vrouw, van het kind, van de relatie tussen mens en dier, over het dagelijks leven, … zeer jammer, want geschiedenis wordt eigenlijk pas interessant én leerzaam wanneer je al die dingen erbij betrekt.

    • Volkomen mee eens! Het bewijst nog maar eens het belang van een kritische geest te ontwikkelen, en niet zomaar alles te slikken wat ze ons voorspiegelen. En een kritische geest ontwikkelen leer je ook niet echt op school…

  2. ge gaat nog feministe worden! 😉 🙂 Enne, het zwaard is oorspronkelijk geen ‘mannelijk’ symbool, dat is het later geworden en treffen we nog aan in sprookjes (de grote held draagt het bij zich en verslaat de draak ofzo), het is een ‘vrouwelijk’ symbool dat pas gegeven kan worden na een queeste met internalisering van ‘overgave’ als eigenschap 🙂 Vandaar dat de ridder/held het bij zich heeft op een uiterlijke tocht, terwijl hij dit eigenlijk pas mag krijgen na een lange en ook innerlijke, echt moedige tocht naar het ‘vrouwenrijk/Avalon’ 🙂

  3. Op rondleidingen en in cursussen merk ik ook dat er veel meer vrouwen bezig zijn met natuurlijk tuinieren (permacultuur) dan mannen. Ook heb ik op mijn zoektocht gemerkt dat er verschillende ‘vrouwelijke’ eigenschappen belangrijk zijn in de tuin: buikgevoel, intuïtie, inleving, …

    Toch een hele aanpassing voor een typisch mannelijke hobby: spitten, frezen, hakken, … 🙂

    • 🙂 De tuin als een graadmeter voor de mate waarin een maatschappij de vrouwelijke waarden/eigenschappen erkent! (er is dus ECHT nog veel werk aan)

  4. Hoewel mijn parate kennis in deze heel miniem is heb ik met verbazing je column gelezen. Ik vind het bijzonder interessant en het roept de vraag waarom deze informatie niet de nodige ruchtbaarheid krijgt. Is onze huidige samenleving te ver afgedreven om de vrouw de merites te geven die ze verdient?

    • Onze huidige samenleving is nooit ‘ver afgedreven’, eerder ‘onderdrukt deze vrouwen…’ en de geschiedenis die we krijgen is steeds deze van de overwinnaar…hiStory en geen herStory erin terug te vinden…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s