Wetenschap of ideologie?

Onlangs werd ik gevraagd om een artikel te schrijven voor een bepaald tijdschrift. Het zou gebeuren in de vorm van een interview, en ik kreeg dus een reeks vragen toegestuurd. Wegens plaatsgebrek is na eindredactie één van de vragen gesneuveld, het ging om de vraag of permacultuur een ideologie was of een wetenschap.

Toen ik die vraag voor het eerst onder ogen zag, moest ik denken aan de vele ggo-debatten die ik al heb zien passeren (of waar ik zelf aan deelnam). Dan is er altijd een moment waarop de ggo-technoloog de NGO’s gaat verwijten dat ze geen wetenschappers maar ideologen zijn, luddieten zelfs, die tegen elke vorm van technologische vooruitgang zijn.

Mijn antwoord op de vraag of volgens mij permacultuur een ideologie of een wetenschap is, vind je hieronder. En onrechtstreeks mag je het ook beschouwen als mijn antwoord op het verwijt van de ggo-technologen.

Gezien de oorspronkelijke bedoeling van het stukje wijkt het wel wat af van de gebruikelijke stijl op deze blog 😉 .

Permacultuur vertrekt vanuit dezelfde probleemanalyses als deze die we zien in het duurzaamheidsdebat, maar is verder vooral een oplossingsgerichte manier van denken. Die oplossingen worden wel vanuit een bepaalde invalshoek bekeken, en dat is een andere invalshoek dan deze van waaruit het gros van de wetenschappers vandaag kijken. Bijvoorbeeld. Bij gangbare landbouw gebruikt men pesticiden. En via ondermeer wetenschappelijk onderzoek gaat men dan bekijken of er misschien iets minder schadelijke stoffen kunnen gebruikt worden. Of een andere actieve stof, waar misschien wat minder van nodig is. Maar men blijft ervan overtuigd dat die pesticiden nuttig zijn. En dat ook kunstmeststoffen nodig zijn. Vanuit dat geloof blijft de gangbare voedselproductie inzetten op kunstmest en pesticiden, ook al richten die extreem veel schade aan, ondermeer aan de bodem, met alle risico’s voor de toekomstige voedselzekerheid vandien.

Ergens groeit het besef wel dat deze chemische landbouw aan het falen is, en wat doet het gangbare regime dan: ze zetten in op gentechnologie. Opnieuw een reductionistische benadering van “één probleem – één oplossing”, in plaats van een totale holistische ecosysteembenadering met aandacht voor alle interacties. Bij gangbare voedselproductie beheerst de mens de natuur, of domineert het zelfs. (Of denkt dat te kunnen.) Niet zo bij permacultuur. Permacultuur observeert de natuur en tracht er op een slimme manier op in te spelen, ermee samen te werken. Een voedselproductiesysteem binnen een permacultuurontwerp is eigenlijk participant van het natuurlijke ecosysteem.

Dus ja, permacultuur vertrekt vanuit een andere grondhouding ten aanzien van de natuur dan de gangbare landbouw. Samenwerken met de natuur versus domineren en beheersen. Domineren en beheersen gaat gepaard met een diep geloof in de eindeloze mogelijkheden van het kennen en kunnen van de mens om eventuele ongunstige neveneffecten van z’n werkwijze te kunnen compenseren met nog meer ingrepen, nog meer technologie. Als participant stelt de mens zich veel bescheidener op, en zoekt hij de oplossingen in de patronen en interacties die zich binnen de natuur zelf voordoen.

Beide grondhoudingen, de dominator/heerser enerzijds en de participant anderzijds gaan telkens beroep doen op een andere soort wetenschap. Permacultuur gaat, bij voedselproductie, eerder beroep doen op wetenschappelijke kennis over de bodem, de biodiversiteit en het ecosysteem in z’n totaliteit. Helaas zetten overheden, laat staan bedrijven, veel te weinig in op dergelijke wetenschappelijke kennis. Voor bedrijven is het economisch niet interessant om in te zetten op zelfregulerende voedselproductiesystemen. Daar verdienen ze tenslotte niets aan. En wetenschappelijke instellingen zijn, als gevolg van de steeds sterker worden neoliberale ideologie van onze overheden, ook steeds meer afhankelijk van bedrijven voor hun financiering. Voedselproductie gebaseerd op de dominator/heerser grondhouding doet liever beroep op de reductionistische wetenschappen waarbij elk probleem geïsoleerd wordt van de context. En vooral waarbij externe inputs (kunstmest, pesticiden, en ggo’s) “nodig” zijn, die algemeen door de chemische bedrijven worden geproduceerd.

Advertenties

5 thoughts on “Wetenschap of ideologie?

  1. Da’s een duidelijke uitleg. Samenwerken met de natuur i.p.v. ze te willen domineren, dat lijkt mij een evidente keuze voor al wie enig gezond boerenverstand heeft. Ook bij menselijke interactie is het samenwerkingsmodel trouwens datgene dat het best werkt.

  2. zelden alles zo duidelijk en overtuigend op één rijtje gelezen.
    een tekst waarmee ik ongetwijfeld heel wat mensen ga bestoken en aanzetten tot nadenken
    en hopelijk ook tot anders gaan leven
    prachtig werk,
    bedankt Esmie

  3. Lies, Leen en Lode: bedankt voor jullie fijne reacties. De antwoorden op de andere vragen kunnen jullie binnenkort lezen in het tijdschrift Seizoenen. En als je nog meer lectuur wilt: voor het schrijven van bovenstaand stukje heb ik mij laten inspireren door de grondhoudingen visie van de milieufilosoof Wim Zweers en ook een beetje door Pablo Tittonell.

  4. Zo’n verklarend artikel doet me als tegenstander van het kapitalisme groot plezier. Het is de bezittende klasse die er constant op uit is ons onafhankelijk te maken van hun dik winstgevende productie. En aangezien de dictatuur van het kapitaal geen fabel is, is dit de reden waarom de heersende politieke klasse geen ruimte heeft aan een denkpiste zoals permacultuur. Rond 1865 zei de Noord Amerikaanse indiaan het al: ‘Wanneer zal de blanke man inzien dat geld niet eetbaar is’. Voor de niet verstaanders, het systeem draait om geld en men zal omwille van dit systeem moeder natuur vernietigen. Ik besef dat ik hier niets nieuws schrijf maar ik streef ernaar mensen politiek bewust wakker te maken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s