Distels als bondgenoot

Bij mijn bezoek aan Samenland moest ik even slikken. Ik ben er al aan gewoon dat elk permacultuur project weer wat anders is. Dat het op de één of andere manier iets speciaals heeft. Zo vertrok ik vol nieuwsgierigheid naar St. Truiden om te zien wat Samenland zou bieden…

20130601_Samenland_0012

Mijn eerste blik op het gebied leerde mij dat daar verdomd veel distels staan…

20130601_Samenland_0016

Taco Blom begon zo’n 4 jaar geleden een stuk grond van 4 ha te bewerken. Daarvoor had er jarenlang maïs gestaan, op de gangbare manier geteeld. De bodem was morsdood en het eerste jaar konden z’n planten in die woestijn niet overleven. Nu ziet het er al veel beter uit. Blom heeft een CSA bedrijfje met 80 consumenten. CSA staat voor Community Supported Agriculture. Bij CSA draagt niet alleen de boer de risico’s, maar worden die gedeeld met z’n consumenten. Is de oogst overvloedig, dan krijgen de deelnemende consumenten veel groenten. Valt het wat tegen, dan krijgen ze minder. CSA past perfect bij één van de ethische principes van permacultuur: eerlijk delen.

In tegenstelling tot vele andere permacultuurplekken zie ik bij Samenland geen smeerwortel. “Het is een dogma dat smeerwortel per sé zou moeten voorkomen in een permacultuurtuin” zegt Blom hierover. “In deze omgeving komt smeerwortel van nature niet voor. Het is dan ook niet zo vanzelfsprekend om die plant hier te introduceren. Best is om te kijken wat er van nature voorkomt, en daar op in te spelen.” En zo komen we op de talrijke distels. Dit zijn fosfaatminnende planten die zeer diep wortelen. Ze halen het fosfaat, dat heel diep in de grond zit, naar boven. Vooraleer ze in bloei komen, zeis je ze eraf en laat je ze liggen als mulch. Op die manier zorg je voor fosfaatbemesting op een plek waar de wortels van de andere planten, die fosfaat nodig hebben, bij kunnen.

Taco Blom vindt dat er in permacultuurmiddens vaak dogma’s circuleren. Vooral op internet vind je van alles. Dat aardbei bij look moet staan bijvoorbeeld. Op sommige plaatsen klopt dat, op andere niet. Het lokale, natuurlijke ecosysteem moet je nabootsen in een eetbare variant. Dat werkt. Heb je veel distel, dan zal artisjok het goed doen, bijvoorbeeld. Of staat er veel melkdistel, dan kan je voor de niet zo bekende, maar wel eetbare mariadistel kiezen.

Vergeten groenten, nog zoiets wat je vaak ziet bij permacultuurtuinen. Blom is er niet zo dol op. “Het is niet voor niets dat ze vergeten zijn”, vindt hij. Brave hendrik is zo’n voorbeeld. Iedereen wilt nu brave hendrik in plaats van spinazie. “Maar die is gewoon niet lekker! Geef mij maar echte spinazie!”

Op Samenland vind je geen dieren. Blom gebruikt ook geen dierlijke mest, enkel groenbemesting.

20130601_Samenland_0005

Als CSA bedrijf kiest Samenland er duidelijk voor om met permacultuur een productief systeem op poten te zetten. Maar 80 klanten is niet voldoende. “Mijn doel is om 500 mensen te kunnen voeden”, stelt Blom. Jaarrond! Nu is z’n bedrijf nog niet voldoende productief. Maar bovendien, om jaarrond van zo’n tuin te eten, moet ook ons voedselpatroon veranderen.

Ons huidig menu is niet duurzaam. Niet alleen omwille van het te grote vleesverbruik, maar ook omwille van het veel te grote aandeel aan granen. De productie en verwerking van granen vergt teveel energie. Je kan ze quasi alleen maar in monocultuur verbouwen. “Brood kan je maken van gemalen noten”, vertelt Blom. “Of van tamme kastanje. De voedingswaarde van tamme kastanje is gelijkwaardig aan dat van graan. Beter zelfs, als je ziet hoeveel mensen allergisch zijn aan gluten”. Ook de opbrengst per hectare zou volgens Blom gelijkwaardig zijn.

Ik herinner mij een lekker recept voor hazelnootcake. Hij bevat geen tarwemeel, wel gemalen hazelnoot. En Blom prikkelt verder mijn culinaire nieuwsgierigheid. Eerstdaags probeer ik kastanjebrood uit. Als ’t na wat experimenteren goed bevonden wordt, dan post ik het recept op deze blog!

Advertenties

9 thoughts on “Distels als bondgenoot

  1. Als ik het goed begrijp, is er geen dierlijke mest nodig om groenten te telen. Stel nu – heel hypothetisch – dat iedereen veganist zou worden en er dus geen vraag meer zou zijn naar dierlijke producten, is een landbouw zonder dieren dan toch haalbaar?

    • dieren zijn niet nodig, maar wel handig. heel lang werden bijv.: schapen gebruikt om in de ruigte rondom het dorp te grazen. als schapen wandelen dan kakken ze niet, dus de schaaphoeder moest ze constant in beweging houden. terug in het dorp kakten ze. hierdoor konden mensen op een relatief simpele manier de hoeveelheid organisch materiaal op hun akkers verhogen. de heide verschraalde ondertussen wat een hoge biodiversiteit teweegbracht. en uiteraard brengt het ook wol, melk en vlees op.
      landbouw zonder dieren is waarschijnlijk wel haalbaar maar minder efficient.

  2. Kom zo geleidelijk onder de indruk van het feit dat permacultuur of gezond tuinieren tout court, niet zo eenvoudig is.
    Naar het recept voor een kastanjebrood kijk ik dan wel weer nieuwsgierig uit.

    • Het is vooral onbekend, denk ik, de kennis is nog beperkt. Maar op vele vlakken is het eenvoudiger dan gewoon tuinieren, dat jaar na jaar hetzelfde werk is. Eens het ontwerp van een permacultuurtuin bedacht is, en de tuin aangelegd, is het moeilijkste achter de rug. Daarna heb je het meeste werk aan het oogsten en opeten (aldus de ervaringsdeskundigen 😉

  3. Ik heb de indruk dat de distels eerder een gevolg zijn van luiheid dan een slimme manier van tuinieren. ik zie op de foto’s precies ook veel panique (weet de Nederlandse naam niet) een gras dat gigantisch hard woekert.
    bramen, netels en distels wijzen op een stikstofrijke grond en toevallig is een stikstofrijke grond ook interessant om onze meest gangbare groenten te kweken.
    over het fosfaatverhaaltje: als je een goede bodem met veel leven creëert dan zorgt het bodemleven voor de planten en de wortels/planten zorgen voor het bodemleven. er zijn dus geen speciale planten zoals distels of smeerwortel nodig om”tekorten” aan bepaalde mineralen te voorkomen. een plant in een gezonde bodem creëert samen met het bodemleven al het voedsel dat nodig is voor beiden. zie: http://bookshop.europa.eu/nl/european-atlas-of-soil-biodiversity-pbLBNA24375/ (een zeer interessante gratis pdf)

    ik ben het absoluut eens dat we veel te veel vlees eten.
    net zoals de reden waarom we vergeten groenten vergeten zijn, eten we granen i.p.v. gemalen noten/kastanjes. het is nu eenmaal lekkerder. meer kastanjes en noten in ons dieet is natuurlijk niet slecht. ook praktisch gezien: het oogsten van kastanjes (en al helemaal hazelnoten) is zeer tijdrovend, vooral in een permacultuursysteem waarbij de bomen waarschijnlijk in een haagkant staan tussen andere interessante bomen/struiken boven kleinfruit en groenten.
    In een monocultuur aanplant van kastanjebomen worden alle bladeren weggehaald zodat de kastanjes gemakkelijker geoogst kunnen worden, uiteraard past dit niet binnen de permacultuur. de opbrengst per hectare conventionele monocultuur van granen ten opzichte van monocultuur van kastanjes is ietwat gelijkaardig. 1.2 -1.8 ton kastanjes t.o.v. 2-6 ton graan.
    er zijn betere manieren om graan te verbouwen dan de conventionele, bv.:
    http://www.agriculturesnetwork.org/magazines/global/monocultures-towards-sustainability/how-to-grow-winter-wheat-the-fukuoka-bonfils . een graanveld op een 3000m² omringd door een haagkant met o a hazelaars en kastanjes en misschien nog enkele fruitbomen in het veld, is nog altijd een monocultuur maar wel al iets totaal anders dan een monocultuur van een aantal hectare dat bewerkt wordt door gigantische machines.

    ik geloof in permacultuur, maar bij een heleboel verhaaltjes trek ik toch mijn wenkbrauwen op.
    vaak heb ik de indruk dat het om ter spectaculairst en vernieuwendst is. Als ik dan naar de prijzen voor de cursussen kijk dan lijkt het mij ook een voortzetting van het kapitalistisch systeem. waar is het fair share principe? waarom zoveel geld vragen als je weinig geld nodig hebt, want als je op een permacultuur manier leeft dan heb je nu eenmaal weinig geld nodig, je doet het zelf, je deelt, anderen delen met jouw.

    • Overschot delen, behalve die aan kennis. Daar moet idd goed voor worden betaald. Veel permacultuurprojecten zijn op basis van eten alleen blijkbaar toch niet zo winstgevend 🙂 Ach ja, de meeste cursussen zijn door het lezen van een paar goeie boeken eenvoudig te vervangen. Wat de smeerwortel betreft – langs zowat alle wegen tussen Sint-Truiden en Tienen groeit die overvloedig. ’t Verbaast me dat men die daar toch niet gebruikt. Bij aanraking minder pijnlijk dan distels vooral.

  4. Oké, vind dat je op enkele punten wel gelijk hebt, maar ik geloof er toch sterk in dat kleinschaligheid en daarmee diversiteit, zowel in voeding als in levensvormen van niet te onderschatten belang zijn. Dat daarbij misschien ietwat “moeizamere”, eigenlijk tragere oogstmethoden komen bij kijken kan ik vanuit mijn ervaring (o.a. verpleger en als helper bij nonkel-boer op ’t land) in deze immer hectische wereld alleen maar toejuichen. Het zal het grotendeel van de nu vaak ongelukkige, van de natuur ontvreemde mensen zeker deugd kunnen doen om eens op’t gemak een emmertje of wat kastanjes te vullen …
    Ook geloof ik, net als bij een menselijk lichaam, sterk in het zelfherstellend, herregulerend effect van de aarde en het leven in het algemeen. Dat die distels (net daar) hun nut hebben, geloof ik, al was het maar voor de in nood zijnde bijen …
    Maar dat we niet op alle vlakken het kind met het badwater moeten weggooien kan ik alleen maar beamen .

    • ik ben absoluut voor kleinschaligheid en diversiteit. ik heb met plezier een maand lang kastanjes geoogst en verwerkt in een verwilderd bos in frankrijk, dat was een zalige ervaring. ik doe vrijwilligerswerk op een zeer kleinschalige bioboerderij.
      toevallig ben ik vandaag voor de eerste en laatste keer langsgegaan in samenland.
      ik ben normaalgezien redelijk gematigd in mijn woordkeuze, maar dit stuk “permacultuur” is totale onzin:

      -design met swales onnodig wegens niet genoeg helling&geen noodzaak tot zulke zeer drastische ingrepen die een onvoorspelbaar resultaat hebben op de grondwatertafel. de erosie tegengaan op deze helling kan ook door enkele hagen te planten en de grond bedekt te houden. een maisveld ligt 1/3 van het jaar onbedekt en dan spoelde er inderdaad veel grond af. waarom een drastische onherstelbare ingreep doen als een simpele ingreep zoals enkele hagen voldoende zijn?

      – door de gigantische hoeveelheid distels is het gebruik van handwerktuigen niet meer mogelijk. enkel bewerking mogelijk met een freesmachine op basis van fossiele brandstof.

      -zaaien kan niet want de distels overwoekeren, uitplanten met gekocht plantgoed is de oplossing?

      -geen opkweek van plantgoed in de tunnels.

      -fruitoogst is moeilijk van het land te halen door het gebrek aan berijdbare wegen, wel een mooie fruitoogst by the way, lekkere pruimen.

      -“vakantie” tot 3-9 middenin het oogstseizoen voor pruimen.

      sorry dat ik het moet zeggen maar voor mij is dit 4Ha totaal absurde onzin.

      Ik ben vandaag ook 2 CSA’s gaan bezoeken: prachtige plekken, kleinschalig, divers, vakkennis, hoge productie,sociale economie. voor mij is dit de echte permacultuur.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s